امام عليه السلام با هدايت نخبگان شيعى و اجتناب آنان از دامن زدن به اين مباحث بىحاصل ، در حد پاسخگويى به پرسش‌هاى اساسى در حوزه انديشه و شريعت اسلامى بسنده كرد ، اما در مواردى كه اين انديشه‌ها به تخريب بنيادهاى فكرى و دينى منجر شد ، به مقابله علمى و نقد عالمانه پرداخت . انديشه شيعى در فرهنگ دعا و زيارت آيين و آداب دينى شيعى با ادبيات غنى و رمزگونه و جذاب ، مفاهيم بلندى از آموزه‌هاى دينى و اخلاقى ، و معنويت و عرفان شيعى را به همراه دارد . ادعيه و زيارات برجاىمانده از امامان شيعه عليهم السلام اسناد حقانيت معرفت ناب و دستور سلوك معنوى و انسانى شيعى است كه ترجمان روح بلند اين بزرگان مىباشد . امام هادى عليه السلام همانند امام سجاد عليه السلام در فضايى خفقان‌آلود براى بيان و ابلاغ پيام دينى خود قالب دعا و زيارت را برگزيد . حضرت در اين قالب به توصيف جايگاه توحيد ، نبوت و امامت مىپردازد ؛ آن هم به هنگامى كه جامعه ، درگير مباحث خشك كلامى و علمى و منازعات بىحاصل بود . امام عليه السلام افزون بر آنكه به طرح انديشه سياسى شيعه در قالب دعا و زيارت پرداخت ، در ايجاد فرهنگ معنوى دعا و مناجات و تقويت پيوندهاى روحى مردم با خداوند تلاشى وافر نمودند زيارت جامعه‌كبيره يكى از اين ذخاير برجاىمانده از آن امام عليه السلام است . امام هادى عليه السلام و شيعيان گسترش تشيع در شهرهاى مختلف و ايجاد پايگاه غيرعربى براى شيعيان در سرزمين‌هاى مختلف جهان اسلام به‌ويژه در شرق آن ، ضمن آنكه براى حكومت مشكل‌آفرين شد ، شرايط خاص جهان اسلام نيز از حيث تنوع و فرهنگ و جمعيت و ارتباط با ملل و مذاهب و اديان مختلف ، اختلافات فكرى و مذهبى در حوزه داخلى و همچنين دسيسه‌هاى حكومت ، مسئوليت رهبرى را دو چندان مىكرد ؛ آن هم با وجود جمعيت پراكنده و رهبران و نخبگانى كه تحت مراقبت دايم حكومت بودند . امام هادى عليه السلام در چنين موقعيتى با بهره‌گيرى از ظرفيت‌هاىايجاد شده در دوره امامان پيشين همانند سازمان وكالت و باب مخصوص ، با حفظ ارتباط گسترده و سازمان‌يافته با شيعيان در شهرها و مناطق مختلف ، جريان شيعه را استمرار بخشيد و بر ژرفاى آن افزود . امام عليه السلام ضمن ارتباط با عثمان بن سعيد ( عَمرى ) كه باب او بود ، « 1 » از طريق سازمان

--> ( 1 ) . وى باب امام حسن عسكرى عليه السلام نيز بود .